Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрх дууссаны дараа У.Хүрэлсүхийн улс төр хаашаа эргэх вэ. Үндсэн хуулийн хязгаар, Цэцийн боломжит шийдвэр, МАН доторх хүчний шинэ хуваарилалт, 2028 оны сонгуулийн өмнөх том тоглолтуудыг тоймлон харвал нэг зүйл тодорхой байна: түүний улс төр 2027 онд дуусахгүй байж мэднэ.
Дэлхийн том гүрнүүдийн улс төрд өндөр настай лидерүүд идэвхтэй хэвээр байна. АНУ-д Дональд Трамп, Хятадад Ши Жиньпин, ОХУ-д Владимир Путин нарын жишээг дурдах хүн олон. Тэгвэл Монголд 58 настай У.Хүрэлсүх 2027 онд Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхээ дуусгаад улс төрөөс бүр мөсөн буух уу гэдэг асуулт улам хүчтэй тавигдаж эхэллээ.
Хуулийн гарц нь өнгөц харахад тодорхой. Үндсэн хуулийн 30.2-т Ерөнхийлөгчийг зургаан жилийн хугацаагаар зөвхөн нэг удаа сонгоно гэж заасан. Энэ заалтаар бол У.Хүрэлсүх 2027 онд дахин нэр дэвших боломжгүй. Түүнээс гадна 2019 оны Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлттэй холбоотой найман жилийн хязгаар ч бий. Өөрөөр хэлбэл, энэ асуудлыг шууд өөрчлөх зам богино хугацаанд улс төрийн хувьд ч, ёс зүйн хувьд ч хэт өндөр эрсдэлтэй.
Гэвч Монголын улс төрд боломж хаагддаггүй, зөвхөн хэлбэрээ өөрчилдөг. У.Хүрэлсүхийн хувьд дахин нэр дэвших зам Үндсэн хуульд дахин гар хүрэх дээр биш, харин түүний одоогийн тайлбар, хэрэглээ, Цэцийн боломжит шийдвэр дээр үүсэж магадгүй гэх хардлага улс төрийн хүрээнд аль хэдийн яригдаж эхэлжээ. Ерөнхийлөгчийг зөвхөн нэг удаа сонгох зохицуулалттай холбоотой гомдлууд өмнө нь Үндсэн хуулийн Цэцэд хүрч байсан, цаашид ч ийм маргаан дахин сэргэхгүй гэх баталгаа алга.
Эндээс л хамгийн сонирхолтой асуулт урган гарч байна. Хэрэв энэ заалт хөдөлгөөнд орж, Цэцээс улс төрийн орон зай үүсгэхүйц шийдвэр гарвал 2027 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд хэн хэн үлдэх вэ. Энэ тохиолдолд У.Хүрэлсүх болон Х.Баттулга гэсэн хоёр том тоглогчийн нэр хамгийн түрүүнд сөхөгдөнө. Тэд өрсөлдөхдөө ч өрсөлдөж, шаардлагатай үедээ ойлголцож чаддаг, нэгнийхээ давуу болон сул талыг сайн мэддэг улстөрчид. Ийм учраас 2027 он зөвхөн сонгууль биш, өнгөрсөн арван жилийн том зөрчил, том эвслийн дахин найруулга болж мэдэхээр байна.
Харин Үндсэн хуулийн одоогийн зохицуулалт хэвээр үлдэж, У.Хүрэлсүх 2027 онд нэр дэвших боломжгүй болбол дараагийн том асуулт гарна. Тэр хаачих вэ. Улс төрөөс бүр мөсөн буух уу, эсвэл өөр төвшинд эргэн ирэх үү.
Энэ хувилбар дундаас хамгийн бодитой харагдаж буй нь 2028 оны УИХ-ын сонгуулийн дараах намын дотоод хүчний шинэ хуваарилалт. Өөрөөр хэлбэл, Ерөнхийлөгчийн суудлаас буусан ч МАН дахь нөлөөгөө хадгалж, намын даргын түвшинд эсвэл нам доторх бодит шийдвэр гаргагчийн хэлбэрээр эргэн ирэх хувилбар яригдаж болох юм. Тэгвэл өнөөдрийн хамгийн чухал асуулт бол Н.Учрал жинхэнэ дарга мөн үү, эсвэл завсрын үеийн тамга хадгалагч уу гэдэг дээр очно.
Сүүлийн үеийн үйл явдлууд энэ асуултыг улам хүчтэй болгож байна. Ерөнхийлөгчийн зүгээс УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах хуулийн төслийг яаралтай горимоор оруулах тухай мессеж гарсан нь зүгээр нэг хууль зүйн санал биш, улс төрийн цаглалтай алхам гэж уншигдаж болохоор байв. Нөгөө талд МАН дотор нэр бүхий улстөрчдийн намын батлахыг хураах, хариуцлага ярих асуудал зэрэг босож ирсэн нь намын дотоод цэвэрлэгээ юу, эсвэл дараагийн эрх мэдлийн байрлал тодорхойлох бэлтгэл үү гэсэн эргэлзээг дагуулж байна.
Энэ бүхний төвд Д.Амарбаясгалангийн хувь заяа ч бас яригдана. Түүнийг тойрсон асуудал бол ганц хүний карьерын уналт төдий биш, МАН доторх том аппаратууд хэнийг хадгалж, хэнийг золиослох вэ гэдгийг харуулах тест болж байна. Өнөөдөр хаягдаж байгаа хүн маргааш эргэж ирдэг, өнөөдөр хүчтэй харагдаж буй бүлэглэл маргааш задардаг нь Монголын улс төрийн нийтлэг дүр зураг. Тиймээс Д.Амарбаясгалан намынхаа дэмжлэггүйгээр шалгуулж, дараа нь цэвэрлэгдсэн дүрээр буцаж ирэх хувилбар ч үгүйсгэх аргагүй.
Энд Л.Оюун-Эрдэнийн үлдээсэн ул мөр тусдаа сэдэв. Түүний байгуулсан, ашигласан, сүүлдээ өөрөө ч бүрэн хянаж чадахаа больсон улс төрийн сүлжээ өнөөдөр МАН-ыг дотроос нь чирж буй. Нам нь сонгууль руу явах гэж байхад өмнөх даргын үүсгэсэн асуудлыг бүрэн цэвэрлэж амжихгүй нь тодорхой. Ийм нөхцөлд У.Хүрэлсүх дахин намын төв рүү орж ирэх шаардлага үүсэх эсэх нь зөвхөн түүний хүсэл биш, намын амьд үлдэх инстинкттэй ч холбоотой байж мэднэ.
Х.Баттулгын тухайд ч мөн адил. Түүний улс төрийн орон зай хумигдсан, нам доторх нөлөө нь өмнөх шигээ биш болсон тухай яриа бий. Ийм үед тэр У.Хүрэлсүхтэй сөргөлдөхөөсөө илүү ойлголцохыг эрэлхийлэх нь бодит хувилбар болж мэднэ. Учир нь өөр төвийн хүч төрийн оройд гарч ирвэл түүний хувьд хөдөлж тоглох талбай улам хумигдана. Тиймээс Монголын улс төрд өрсөлдөгчид заримдаа дайсан биш, харин түр зуурын зайлшгүй түнш болдог жам энэ удаа ч давтагдаж мэдэх юм.
Г.Занданшатарын нэр энэ зураг дээр бас орж ирнэ. Хэрэв тэр эрх мэдлийн оргилд улам ойртвол У.Хүрэлсүх, Х.Баттулга хоёрын аль алинд нь таатай биш шинэ төв үүснэ гэсэн болгоомжлол улс төрийн хүрээнд бий. Өөрөөр хэлбэл, 2027 оноос цаашх улс төр зөвхөн нэг хүний карьерын асуудал биш, харин олон төвийн ашиг сонирхол мөргөлдөх том талбар болох нь тодорхой байна.
Эцэст нь хэлэхэд, У.Хүрэлсүхийн улс төр 2027 онд дуусна гэж хэлэхэд эрт байна. Ерөнхийлөгчийн суудлаас бууна гэдэг нь улс төрөөс гарна гэсэн үг биш. Харин ч зарим улстөрчдийн хувьд жинхэнэ нөлөөлөл албан тушаалын дараа эхэлдэг. Түүний хувьд Үндсэн хууль хөдөлгөхгүйгээр дахин тоглолтод орох зам бий юу, эсвэл 2028 онд намын төв рүү эргэн ирэх үү, эс бөгөөс бүхэл бүтэн шинэ эвсэл, шинэ тохиролцооны гол зангилаа болох уу гэдэг л одоо сонирхол татаж байна.
Нэг зүйл бол тодорхой. У.Хүрэлсүх 2027 онд зүгээр гэртээ суугаад улс төрөөс холдоно гэж үзэхэд хэтэрхий эрт байна. Монголын улс төр түүнд хаалга хаахгүй байж мэднэ. Харин тэр ямар хаалгаар дахин орж ирэх вэ гэдэг л үлдэж байна.
